تله آسیب پذیری نسبت به ضرر یا بیماری یکی از تله هایی است که در بین افراد خصوصا مردم خاورمیانه رایج می باشد. ترس، مشخصه اصلی افراد گرفتار در این تله می باشد؛ ترس از بیماری، فقر و بدبختی، حوادث طبیعی مثل سیل و زلزله، اوضاع اقتصادی نابسامان، رکود اقتصادی و شایع شدن یک بیماری مانند آنفولانزا یا ایدز باعث تشدید ترس و درنهایت شکل گیری تله آسیب پذیری می شود.
میزان اضطراب در این افراد بسیار بالا می باشد و در هر لحظه منتظرند که که یک اتفاق ناگوار بیفتد. همه ما ممکن است در یک و یا چندین تله گرفتار باشیم. شناخت و آشنایی با این تله ها به ما کمک خواهد کرد تا قدم مثبتی در جهت بهبود زندگی خود برداریم. در این مقاله قصد داریم با تله آسیب پذیری و نشانه ها و ریشه های شکل گیری و همچنین راهکارهایی برای مقابله با آن آشنا شویم.
دلایل ابتلا به طرحواره آسیب پذیری
ریشه این نوع از تله های زندگی را باید در کودکی خود و در محیطی نا امن جستجو کنیم. این ترس ها و اضطراب ها چنان در وجود ما ریشه دوانده که همه لحظات زندگی بزرگسالی ما را دربر می گیرد و لحظه ای ما را به حال خود رها نمی کند.
- والدین ترسو، بزدل و محتاط فرزندان آسیب پذیر و کم دل و جرات نیز تربیت می کنند. والدینی که به دلیل ترس از مریضی و کثیفی به کودک اجازه خیلی از کارها مثل بازی در کوچه و غیره را نمی دهند باید خودشان را برای یک کودک آسیب پذیر در آینده ای نه چندان دور آماده نمایند.
- اگر در کودکی به یک بیماری مبتلا شده باشیم درصورتی که آن بیماری درمان هم شده باشد باز هم می ترسیم که دوباره این بیماری به سراغ ما بیاید و ترس و اضطراب ما زمینه را برای مبتلا شدن به این تله آماده می کند.
- اگر در کودکی والدین و یا یکی از آن ها را در اثر سانحه ای مثل تصادف، قتل و غیره از دست داده باشیم امکان بروز تله آسیب پذیری در ما وجود خواهد داشت.
- در کودکی از لحاظ عاطفی، مالی و جسمی در محیط خانواده وضعیت مناسبی نداشتیم و حس امنیت و آرامش را از محیط گرم و صمیمی خانواده دریافت نکرده ایم.
ترس دائمی از اتفاقات ناخوشایند، گاهی به شکل تله وابستگی یا بیکفایتی بروز میکند؛ یعنی فرد باور دارد بدون حمایت دیگران نمیتواند از پس مشکلات برآید
نشانه های تله آسیب پذیری چیست؟
- مدام این جملات را از والدینمان می شنویم که مواظب باش مریض نشی، داد و بیداد نکنی، هر ماشینی را سوار نشی، این لباس را نپوش و جملاتی از این دست که نشان از ترس و عدم اطمینان دارد. دائما درباره خطرها به ما هشدار دادند و جنبه مثبت زندگی را به ما یادآوری نکردند.
- هیچ لذتی از زندگی نمی بریم. همیشه یک نگرانی و اضطرابی در ما وجود دارد که لحظه ای ما را رها نمی کند. مدام در انتظار شنیدن یک خبر بد و ناگوار هستیم. آینده را همراه با ترس پیش بینی می کنیم؛ ممکن است حس کنیم که هر لحظه در آسانسور گیر می کنیم و یا یک غده سرطانی، سلامتی ما را به خطر خواهد انداخت.
- اهل ریسک کردن نیستیم سعی می کنیم همیشه وضعیت فعلی و امن خود را حفظ کنیم و به دنبال کسب تجربیات بیشتر و موقعیت های شغلی بهتر نیستیم.
- مدام در حال مراجعه به پزشک و بررسی وضع جسمانی خود هستیم. ذهن ما همواره درگیر از این دست مسائل است که نکنه تب داشته باشم، نکنه با خوردن این ماده غذایی مسموم بشم، نکنه تو جاده تصادف کنم و بمیرم. تمام این ترس ها فقط فرصت یک زندگی سالم را از ما می گیرد. ترس های خود را به فرزندانمان هم منتقل می کنیم همانطور که والدین ما این ترس ها را به ما انتقال داده اند.
آسیب پذیری این پتانسیل را دارد که توان ما ( امید به زندگی ) ما را بیرون بکشد. و با این حال، زمانی که ما احساس آسیب پذیری می کنیم خود نگران کننده ما می تواند فعال شود. خود نگران کننده مربوط به ترس از کار و اعمال انجام شده است. یکی از راههای بهبود این طرحواره تمرکز بر روی خود و مهارتهای فردی با شرکت در دوره توسعه فردی میباشد.
راه مقابله با تله آسیب پذیری
ابتدا فهرستی از ترس های خود تهیه کنیم. موقعیت هایی را که بخاطر ترس هایمان از دست داده ایم یادداشت کنیم تا از این طریق به خود یادآوری نماییم که چه عواقب ناگواری برای ما رقم زده است. به کمک یکی از نزدیکان و همراهان خود با ترس هایمان مقابله کنیم؛ به عنوان مثال اگر از آسانسور یا پله برقی می ترسیم به کمک یک همراه مثل دوست خود سوار آسانسور شویم و تجربه ای از مقابله با ترس برای خود رقم بزنیم. هنگامی که با ترس های خود مقابله کردید با خرید یک هدیه از خودمان تشکر و قدردانی نماییم تا غلبه بر سایر ترس هایمان را با انگیزه بیشتری انجام دهیم. استفاده از انواع خود مراقبتی به شما درکاهش ترس ها و مقابله با این مشکلات کمک میکند.
تله آسیبپذیری؛ میراث ترسهای دوران کودکی
تله آسیبپذیری یکی از طرحوارههای رایج در میان انسانهاست که ریشه در ناامنی دوران کودکی دارد. در این الگو، فرد جهان را خطرناک میبیند و خود را ناتوان از مقابله با تهدیدها میداند. نتیجهی آن، ترس مداوم، اضطراب بالا، اجتناب از تغییر و وابستگی زیاد به احساس امنیت ظاهری است.
این تله معمولاً در خانوادههایی شکل میگیرد که والدین بیشازحد نگران، محتاط یا کنترلگر هستند. کودکان در چنین محیطی یاد میگیرند که دنیا پر از خطر است و همین باور در بزرگسالی به اضطراب مزمن و ناتوانی در لذتبردن از زندگی تبدیل میشود.
راه رهایی از این تله، آگاهی از ترسها، مواجهه تدریجی با آنها، تقویت اعتمادبهنفس و شرکت در مسیرهای رشد فردی است. با تمرین، میتوان از ذهن نگران فاصله گرفت و احساس امنیت درونی را بازسازی کرد.
سوالات متداول
تله آسیبپذیری دقیقا به چه معناست؟
تله آسیبپذیری الگویی ذهنی است که در آن فرد دائماً نگران وقوع اتفاقات بد مانند بیماری، تصادف یا ورشکستگی است و احساس میکند نمیتواند از خود محافظت کند.
تفاوت تله آسیبپذیری با اضطراب عمومی چیست؟
در اضطراب عمومی فرد درباره موضوعات مختلف مضطرب است، اما در تله آسیبپذیری تمرکز اصلی روی ترس از خطرات بیرونی و از دست دادن امنیت شخصی است.
منشأ تله آسیبپذیری در کودکی از کجاست؟
این تله معمولاً در خانوادههایی شکل میگیرد که والدین بیشازحد نگران یا محافظهکارند و به کودک اجازه تجربه و خطر کردن نمیدهند.
نشانههای افراد گرفتار در تله آسیبپذیری چیست؟
نگرانی دائمی درباره سلامت، اجتناب از موقعیتهای جدید، چک کردن مکرر بدن یا اخبار و وابستگی زیاد به احساس امنیت.
آیا تله آسیبپذیری درمان دارد؟
بله. با آگاهی، مواجهه تدریجی با ترسها، کار با درمانگر طرحوارهدرمانگر و تمرینهای اعتمادبهنفس میتوان آن را بهبود داد.
چگونه میتوان فهمید که در این تله گرفتار هستیم؟
اگر اغلب از وقوع فاجعهای قریبالوقوع میترسید یا احساس ناامنی دائمی دارید، احتمال گرفتار بودن در این تله زیاد است.
نقش والدین در ایجاد این تله چیست؟
والدین مضطرب یا کنترلگر با هشدارهای مداوم درباره خطرات، ناخواسته حس ناتوانی را در کودک تثبیت میکنند.
آیا این تله میتواند به نسل بعد منتقل شود؟
بله، زیرا والدین نگران معمولاً ترسها و هشدارهای خود را به فرزندانشان منتقل میکنند.
چه تمرینهایی برای مقابله با این تله مفید است؟
نوشتن فهرست ترسها، مواجهه کنترلشده با موقعیتهای ترسناک، قدردانی از خود پس از غلبه بر ترس و شرکت در دورههای رشد فردی.
آیا درمان بدون مراجعه به درمانگر ممکن است؟
بله، در مراحل ابتدایی میتوان با مطالعه، خودآگاهی و تمرینهای ذهنآگاهی پیشرفت کرد؛ اما درمانگر متخصص طرحوارهدرمانی روند بهبودی را تسریع میکند.
